Mỗi khi hoang mang, tôi phải ăn thức ăn thật ngọt thì mới cảm xuất hiện bình tĩnh trở lại, ví dụ một hộp kem, một túi bánh, kẹo. Việc này có hại cho sức khỏe thường không, cần phải tăng lên như thế nào? (Mai Trinh, 35 tuổi, Hải Phòng)
Trả lời:
Thức ăn ngọt có tác dụng giảm sút hoang mang, tuy nhiên việc nạp quá nhiều thức ăn ngọt không có lợi cho cơ thể, cần phải thế đổi.
Trong cơ thể có một loại hormone tên là dopamine, đây còn được gọi là hormone “hạnh phúc”. Hormone này có thể coi như là phần thưởng được cơ thể tự tiết ra. Phần thưởng này sẽ tạo hiệu ứng nhớ, củng cố các hành vì có lợi cho cơ thể, từ đó giữ hành vi lâu dài hơn.
Việc sử dụng thức ăn ngọt (gọi tắt là đồ ngọt) có cơ chế tương tự. Về mặt lịch sử trở thành loài người, dưỡng chất đường có mặt trong đồ ngọt sẽ giúp cho cơ thể tích trữ năng số lượng để tồn tại, là hành vi tốt. Do đó não bộ cũng sẽ tiết ra hormone hạnh phúc dopamine.
Như vậy, ăn đồ ngọt thực sự có tác dụng xử trí hoang mang. Đây là cơ chế có lợi, song cách lấy không đúng sẽ gây ra ra dư thừa đường. Khi có quá nhiều đường trong cơ thể, tuyến tụy phải tiết insulin để hạ đường huyết, số lượng đường nạp vào càng nhiều thì cơ thể phải sản xuất nhiều insulin hơn, từ đó thực hiện cho tuyến tụy gặp phải tổn hại dần theo thời gian.
![Thực phẩm ngọt chứa nhiều đường bổ sung, khiến cơ thể dư thừa năng lượng. Ảnh: Freepik](https://viemcotucung.net/wp-content/uploads/2023/04/Co-nen-an-ngot-de-giam-cang-thang.jpg)
Thực phẩm ngọt chứa nhiều đường bổ sung, thực hiện cho cơ thể dư thừa năng số lượng. Ảnh: Freepik
Nếu bạn ăn quá nhiều đường, thể hiện qua việc chọn lựa thức ăn rất ngọt, cơ thể sẽ tiết insulin quá mức, việc này thỉnh thoảng không kiểm soát được gây ra hạ đường huyết quá mức thực hiện cho cơ thể rơi vào tình trạng đói. Não không có đường để vận động, phát tín hiệu để chúng ta tiếp tục ăn, tạo thành một vòng luẩn quẩn nghịch lý là ăn nhiều lại thực hiện đói nhiều và đói thì tiếp tục ăn. Dần dần, dưỡng chất đường dư thừa chuyển hóa thành năng số lượng dự trữ, hầu như là mỡ ở dưới da, mỡ nội tạng. Mỡ thừa gây ra các chứng bệnh như béo phì, tim mạch, xơ vữa động mạch, dậy thì sớm ở trẻ nhỏ…
Ngoài ra, nạp quá nhiều đồ ngọt gây ra mất cân bằng dinh dưỡng, thiếu vi dưỡng chất cần phải thiết, mất cân bằng vitamin nhóm B, A, C, gây ra ra tình trạng giảm sút hấp thu canxi, magiê, phốt pho .
Vì vậy, bạn nên giảm sút ăn ngọt và tìm phương pháp không tương tự lành mạnh hơn để giải tỏa hoang mang. Ví dụ, bạn chọn lựa các loại thực phẩm chứa nhiều đường phức thế cho đường đơn như cơm gạo lứt, ngũ cốc. thế vì uống trà sữa, bạn hãy uống sinh tố trái cây không đường. Đường phức gây ra hấp thu muộn, không kích thích cơ thể phải đem đến số lượng đường liên tục.
Bữa ăn cũng cần phải cân đối năng số lượng từ dưỡng chất đường với dưỡng chất đạm, béo do 2 dưỡng chất này cũng đem đến năng số lượng song không hấp thụ nhanh và không kích thích sử dụng thêm. Ngoài ra, bạn cần phải phải bổ sung thêm dưỡng chất xơ, vitamin và khoáng dưỡng chất .
Bạn nên giữ gìn việc giảm sút đường này tiếp diễn từ từ và chuyển dần với các phương pháp giải tỏa hoang mang không tương tự như tập thể thao, đi bộ, hít thở sâu, thiền… Rất khó khăn để một người đang ăn nhằm giảm sút hoang mang, nay phải kiêng ăn đột ngột và chưa kịp thực hiện quen với cách giải tỏa mới.
Về số lượng đường cần phải cắt giảm sút, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) quy định một người trưởng thành chỉ nên nạp vào cơ thể một ngày 25 g đường đơn, không quá 50 g. với những bạn mới bắt đầu cắt giảm sút đường thì khó khăn có thể lấy con số này. Bạn cần phải tính toán được năng số lượng cơ thể cần phải trong một ngày, để cân đối tổng thể các bữa ăn, không những tính riêng bữa phụ với nhiều đồ ngọt. Không có công thức cắt giảm sút số lượng đường chung. Chế độ ăn cân bằng, giúp cho tiêu hóa muộn, hấp thu muộn đường, bữa phụ giúp cho bạn không cảm xuất hiện đói.
Nếu đang ăn 3 bữa một ngày và bữa phụ khi hoang mang, bạn nên ăn 2-3 bữa phụ và 3 bữa chủ yếu, với tổng năng số lượng có thể chia thành 60% cho bữa chủ yếu và 40% cho bữa phụ. Bữa chủ yếu ưu tiên thực phẩm giàu dưỡng chất xơ để no lâu. Bữa phụ ưu tiên thực phẩm ít năng số lượng, giàu xơ và ít đường, ví dụ trái cây ít ngọt như cóc, xoài, ổi, ngũ cốc, các loại hạt nhiều béo ít đường. Bữa phụ này giúp cho tất cả người không phải đi kiếm thức ăn ngọt, thế dần bằng thực phẩm ngọt và thực phẩm ít đường hơn.
ThS.BS Nguyễn Anh Duy Tùng
Trợ lý Giám đốc Y khoa, Hệ thống Phòng thăm khám Dinh dưỡng Nutrihome